Η τιμή και το χρήμα - Κωνσταντίνος Θεοτόκης

 Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1872. Το 1889, γνωρίζοντας ήδη καλά τρεις γλώσσες, αναχωρεί για σπουδές στο Παρίσι, απ' όπου επέστρεψε δύο χρόνια αργότερα. Ασπάστηκε γρήγορα τις πρώτες σοσιαλιστικές ιδέες και μαζί με τον φίλο του και ποιητή Λορέντζο Μαβίλη συμμετείχαν στην Επανάσταση της Κρήτης (1896) και της Θεσσαλίας (1897). Ένθερμος δημοτικιστής (οργάνωσε μάλιστα και συνέδριο δημοτικιστών στην Κέρκυρα το 1905) ξεκινά να γράφει και να δημοσιεύει τα πρώτα του έργα, τα οποία διανθίζει με επτανησιακούς ιδιωματισμούς. Παράλληλα μεταφράζει αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, μεταφράζει ακόμη και από τα σανσκριτικά και τα λατινικά, καθώς και πολλά σπουδαία έργα Ευρωπαίων συγγραφέων, όπως ο Σαίξπηρ, ο Γκαίτε κι ο Φλωμπέρ.

 "Η τιμή και το χρήμα" είναι μία κοινωνική νουβέλα που εκδόθηκε πρώτη φορά το 1914. Επηρεασμένος από τις ιδέες του καταδεικνύει στο έργο αυτό την κοινωνική και πολιτική σαθρότητα της εποχής. Είναι αφιερωμένο στην Κερκυραία λόγια και φεμινίστρια Ειρήνη Δενδρινού. Η Ειρήνη Δεντρινού σε ομιλία της με τίτλο «Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης σαν συγγραφέας, σαν άνθρωπος» είπε σχετικά: 

«Στην Τιμή και το Χρήμα —το πρώτο κατά χρονολογική σειρά μεγάλο διήγημα του Θεοτόκη— περιγράφεται ιδιαίτερα το κερκυραϊκό προάστιο, το Μαντούκι, και γενικά η κατάσταση της Κέρκυρας στην εποχή της πρωθυπουργίας του Γ. Θεοτόκη. Αντίθετος προς το συνονόματό του, ο συγγραφέας καυτηριάζει σατιρίζοντας τα πολιτικά συστήματα της τότε εποχής, το κυρίαρχο ρουσφετολόι, την πρόοδο του συστηματικού λαθρεμπορίου στις κερκυραϊκές ακτές και την εξαχρείωση του εκλογέα. Ανάμεσα σε όλη αυτή την κίνηση πλέκεται το τρυφερό και γεμάτο ποιητική αφέλεια ειδύλλιο της Ρήνης και του Ανδρέα, που η χρηματική ανάγκη το παρακολουθεί για να το χτυπήσει θανάσιμα. Έτσι ο συγγραφέας, αφού μας αποδείξει πόσο κυρίαρχα, πόσο τυραννικά, το χρήμα επιβάλλεται και στα δυνατότερα και αγνότερα αισθήματά μας, βάζει στο στόμα της Ρήνης τον ύμνο της αγάπης, ανώτερης απ' όλα τ' άλλα συναισθήματα, με μια φράση λιτή, χωρίς καμιά παράχορδη, επιδειχτική κραυγή, και που λιτότερη γίνεται στο στόμα της κοπέλας του λαού: "Με τα τάλαρα δεν αγοράζεις την αγάπη", λέει η Ρήνη του Αντρέα». («Νέα Εστία» Α' 1927, τεύχ, 7 και 8, και: Εκδ. «Κείμενα» Η Τιμή και το Χρήμα: σ. 121). 

  Το διήγημα κυκλοφορεί σήμερα σε πολλές εκδόσεις, από διάφορους εκδοτικούς. Εγώ το αγόρασα σε μία οικονομική αλλά αρκετά αξιόλογη έκδοση από την Εμπειρία Εκδοτική και τη σειρά της Ελληνική Κλασική Λογοτεχνία.

Αγαπητέ Θεέ

Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ

Εκδόσεις Opera

Ένα μικρό βιβλιαράκι (γύρω στις 90 σελίδες όλες κι όλες), το "Αγαπητέ Θεέ" πραγματεύεται δύο αντικρουόμενες δυνάμεις, τη ζωή και τον θάνατο, όχι με την αγωνία και τη φιλοσοφική διάθεση ενός ενήλικα, αλλά με την απλότητα και την καθαρή ματιά ενός μικρού παιδιού.

Ο Όσκαρ είναι ένα δεκάχρονο αγόρι που νοσηλεύεται με λευχαιμία στο νοσοκομείο. Γνωρίζει ότι θα πεθάνει σύντομα και ύστερα από παρότρυνση της θείας Ροζ, μιας από τις κυρίες που κρατούν συντροφιά στα παιδιά ξεκινά μια ιδιόμορφη επικοινωνία με τον Θεό γράφοντας του γράμματα. Μέσα από τα γράμματα αυτά παρακολουθούμε τις τελευταίες μέρες του Όσκαρ στο νοσοκομείο, τις σχέσεις που αναπτύσσει με τα υπόλοιπα παιδιά και κυρίως τη φυσιολογικότητα με την οποία αντιμετωπίζει την κατάσταση του και τον επερχόμενο θάνατο και παράλληλα την αδυναμία του να καταλάβει τον φόβο και την αμηχανία που προκαλεί ο θάνατος στους μεγάλους. Τα γράμματα αυτά τον βοηθούν να βρει την πίστη και τη δύναμη που κρύβει μέσα του (όπως κι όλοι μας αρκεί να τα αναζητήσουμε). Στα γράμματα του δεν ρωτάει ποτέ γιατί πεθαίνει. Τον απασχολεί κυρίως η ζωή του, κι όχι ο θάνατος. 

Το βιβλίο είναι γραμμένο με χιούμορ και αισιοδοξία, αν και στο τέλος ένα μικρό σφίξιμο το νιώθεις. Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται πάρα πολύ γρήγορα. Δεν είναι ένα βιβλίο που θα σε "ξετρελάνει" (τουλάχιστον όχι εμένα), είναι όμως μια γλυκιά υπενθύμιση ότι "η μόνη λύση για τη ζωή είναι το να ζεις".

Ο Στόουνερ

John Williams

Εκδόσεις Gutenberg

μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου

Το έβλεπα συνεχώς μπροστά μου τους τελευταίους μήνες. Σε βιβλιοπωλεία, στο ίντερνετ, σε κριτικές, αλλά όσες φορές κι αν διάβασα την υπόθεση δεν μου τράβηξε το ενδιαφέρον. Πίστευα ότι θα είναι βαρετό (κάποιοι το βρίσκουν όντως βαρετό κι αδιάφορο, όπως βλέπω σε κάποια σχόλια στο facebook) κι ίσως και λιγάκι "βαρύ" για τώρα το καλοκαίρι. Πόσο λάθος σκεφτόμουν... 

Το αγόρασα και το ξεκίνησα διστακτικά, παρακινημένη από την ιστορία πίσω από το βιβλίο κι όχι αυτή μέσα στο βιβλίο. "Ο Στόουνερ" γράφτηκε από τον John Willams στις ΗΠΑ, όπου και πρωτοεκδόθηκε το 1965, χωρίς όμως να βρει την αναμενόμενη ανταπόκριση από το αναγνωστικό κοινό. Αποσύρθηκε λοιπόν, ανατυπώθηκε δύο ακόμη φορές, χωρίς να έχει καμία απήχηση κι όλα αυτά μέχρι το κοντινό μας 2011, οπότε και βρέθηκε στα χέρια μιας Γαλλίδας πεζογράφου, της Anna Gavalda, η οποία το μετέφρασε και από τότε έγινε μπεστ σέλερ στη Γαλλία, στην Ολλανδία, στην Ιταλία, στη Γερμανία. Το 2017 φθάνει και στη χώρα μας και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg, στη νέα τους σειρά Aldina, για την οποία αξίζει να αναφερθούμε σε επόμενο άρθρο.

 Το μυθιστόρημα περιγράφει τη ζωή και τη σταδιοδρομία του Στόουνερ, ενός βοηθού καθηγητή της Αγγλικής Φιλολογίας: τη διδασκαλία του, τις σχέσεις του στο Πανεπιστήμιο, τις φιλίες του, την αποτυχία του γάμου του αλλά και τον έρωτά του για μια νεαρή καθηγήτρια, σχέση που θα εμπλακεί αναπόφευκτα στις αντιθέσεις και τους ανταγωνισμούς της πανεπιστημιακής ζωής. "Το σημαντικότερο στοιχείο του μυθιστορήματος, γράφει ο συγγραφέας, είναι η συνείδηση του έργου, του επαγγέλματος που έχει ο Στόουνερ... Η αγάπη για κάτι είναι αυτό που μετράει". (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Είναι ένα χρονικό, μια κατά κάποιον τρόπο βιογραφία του Στόουνερ, από την ηλικία των έξι χρόνων έως και το θάνατο του. Ενός ανθρώπου θα λέγαμε συγκρατημένου, συγκαταβατικού, μετρημένου, χωρίς πάθη και εξάρσεις. Ενός ανθρώπου συνηθισμένου, που όλη του η ζωή περιστρέφεται γύρω από τη διδασκαλία, με τη βαθιά όμως αφοσίωση και πίστη στο καθήκον που έχει αναλάβει. Αυτό ήταν εξάλλου και το μεγάλο πάθος της ζωής του, η λογοτεχνία και η διδασκαλία αυτής.

Ο συγγραφέας γράφει με μια αριστοτεχνική απλότητα και ευκρίνεια μια ιστορία κατά τη γνώμη μου βαθιά συγκινητική και σίγουρα μελαγχολική, για έναν άνθρωπο που δεν υπήρξε και δε θέλησε ποτέ να γίνει ήρωας. 

Υ.Γ. Αξίζουν συγχαρητήρια στις εκδόσεις Gutenberg για το δώρο που χάρισαν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό και κυρίως στην Αθηνά Δημητριάδου που έκανε μια άψογη μετάφραση, που αποπνέει τον απόλυτο σεβασμό προς τον συγγραφέα και το ύφος του πρωτότυπου έργου.